Άγ. Κωνσταντίνος Ωρωπού: 38 χρόνια σχέδιο πόλεως στα χαρτιά, αυξανόμενα προβλήματα στην πράξη. Ανυλοποίητα έργα και υποδομές, ακτογραμμή και υγρότοπος σε κρίσιμο σημείο.

η σημερινή κατάσταση του Χώρου που προορίζεται από το σχέδιο πόλεως, για Κεντρική Πλατεία - Κοινωφελείς χρήσεις, κ.α.

 

Φέτος συμπληρώνονται 38 χρόνια από την ένταξη του Αγ. Κωνσταντίνου Ν. Παλατίων Ωρωπού στο σχέδιο πόλεως, μια ιστορική εξέλιξη που αποτέλεσε καρπό των επίμονων προσπαθειών του τότε Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου, που τελεσφόρησε το 1988.

Εκείνη την περίοδο, οι κάτοικοι πίστεψαν δικαιολογημένα ότι ο οικισμός θα ακολουθούσε μια πορεία οργανωμένης και βιώσιμης ανάπτυξης, με σύγχρονες υποδομές, διανοιγμένους δρόμους, διαμορφωμένους και αξιοποιημένους κοινόχρηστους χώρους, καθώς και με ουσιαστική ανάδειξη και προστασία του αξιόλογου φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής.

 

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, η πραγματικότητα απέχει σημαντικά από εκείνες τις προσδοκίες.

Μολονότι έχουν παρέλθει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από την ένταξη της περιοχής στο σχέδιο πόλεως, δεν έχει αποδοθεί στην τοπική κοινωνία ούτε ένας από τους προβλεπόμενους κοινόχρηστους χώρους όπως πλατείες, χώροι πρασίνου, κ.λπ., οριστικά διαμορφωμένος.

Μάλιστα, 25 χρόνια μετά την έγκριση, το 2001, της πράξης εφαρμογής, η υλοποίησή της εξακολουθεί να εκκρεμεί. Ως αποτέλεσμα, μέχρι σήμερα έχει διανοιχθεί μόνο μέρος των προβλεπόμενων δημοτικών οδών, ενώ σημαντικές και κεντρικές οδοί του οικισμού παραμένουν ακόμη και σήμερα αδιάνοικτες, όπως η οδός Αγίου Κωνσταντίνου, η οδός Χάλκης, η οδός Θεραπειών, η οδός Πανταζή, η οδός Λέσβου, κ.ά.

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι μέχρι το 2018 δεν είχε δημιουργηθεί ο ειδικός λογαριασμός για τη διάθεση των ανταποδοτικών χρηματικών εισφορών που είχαν καταβληθεί από τους ιδιοκτήτες στο πλαίσιο της εφαρμογής του σχεδίου πόλεως του Αγίου Κωνσταντίνου. Κατά συνέπεια, ερωτηματικό παραμένει εάν οι συγκεκριμένες εισφορές, αξιοποιήθηκαν για την υλοποίηση των προβλεπόμενων έργων υποδομής, τη διάνοιξη των οδών και τη διαμόρφωση των κοινόχρηστων χώρων, ή διατέθηκαν για άλλους σκοπούς.

 

Ανυλοποίητα κρίσιμα αντιπλημμυρικά και οδικά έργα.

 

Το γεγονός ότι παραμένουν, επί δεκαετίες, ανεκπλήρωτες βασικές προβλέψεις του σχεδίου πόλεως, έχει σοβαρές επιπτώσεις για την περιοχή και την τοπική κοινωνία. Και αυτό γιατί η μακροχρόνια αυτή καθυστέρηση έχει δημιουργήσει αντικειμενικές δυσχέρειες, ακόμη και αδυναμία, στην υλοποίηση δρομολογημένων και αναγκαίων έργων υποδομής, όπως το έργο διευθέτησης των όμβριων υδάτων στον Άγιο Κωνσταντίνο και στους όμορους οικισμούς.

 

Το συγκεκριμένο έργο, για την αντιπλημμυρική προστασία των οικισμών Αγίου Κωνσταντίνου, Βοσπόρου, Ακρωτηρίου και εφαπτόμενου τμήματος της Αγίας Παρασκευής, συνολικού αρχικού προϋπολογισμού 14.550.000 ευρώ, δρομολογήθηκε ήδη από το 2009, από την πρώην Νομαρχία Ανατολικής Αττικής,  κατόπιν και σχετικών πρωτοβουλιών της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ωρωπού. Στην συνέχεια δε, από το 2012 είχε δρομολογηθεί η ένταξη του έργου στο Πρόγραμμα Εκτελεστέων Έργων -  Τεχνικό Πρόγραμμα της Περιφέρειας Αττικής, καθώς είχε κριθεί ζωτικής σημασίας.

 

Ωστόσο, παρά την ολοκλήρωση της μελέτης, την έγκριση της σκοπιμότητας και της ένταξής του στο Τεχνικό Πρόγραμμα της Περιφέρειας, η υλοποίηση του έργου δεν κατέστη δυνατή, καθώς προϋπέθετε την προηγούμενη υλοποίηση των προβλέψεων του σχεδίου πόλεως του Αγίου Κωνσταντίνου, δηλαδή να έχουν διανοιχθεί και διαμορφωθεί οριστικά οι δρόμοι του σχεδίου πόλεως.

Έτσι στη συνέχεια κατέστη αδύνατη και η ολοκλήρωση του ήδη δρομολογημένου έργου οδοποιίας, προϋπολογισμού περίπου 2.500.000 ευρώ, το οποίο ενώ δρομολογήθηκε περί το 2019, για να αποκαταστήσει τμήμα των αδιαμόρφωτων οδών, σταμάτησε και αυτό ημιτελές, μετά μάλιστα από εννέα παρατάσεις, μέχρι την οριστική του ματαίωση. Το εν λόγω έργο προέβλεπε τη διαμόρφωση οδών του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου στις περιοχές του Αγίου Κωνσταντίνου και των όμορων οικισμών, συνολικού μήκους περίπου 10 χιλιομέτρων, προκειμένου να είναι δυνατή στη συνέχεια η κατασκευή του προαναφερόμενου έργου των δικτύων απορροής των όμβριων υδάτων στην ευρύτερη περιοχή του Αγ. Κωνσταντίνου.

 

Η αδυναμία υλοποίησής του συνδέεται άμεσα με την αδικαιολόγητη καθυστέρηση και παράλειψη των αρμοδίων να προχωρήσουν, σε εύλογο χρόνο, στην εφαρμογή του σχεδίου πόλεως και στη σύννομη αξιοποίηση των ανταποδοτικών εισφορών.

 

Μαζί με τις υποδομές, ακτογραμμή και υγρότοπος σε κρίσιμο σημείο. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση του οικισμού, ωστόσο, δεν είναι τυχαία.

 

Περί το έτος 2000 πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με καταγγελίες και στοιχεία που έχουν τεθεί υπόψη των αρμόδιων αρχών, ανθρώπινη παρέμβαση στην παραλιακή ζώνη, με τη διάνοιξη τομής που μετέβαλε ουσιωδώς τη φυσική και υδρολογική λειτουργία της περιοχής.

 

Υποχώρηση της ακτογραμμής, στο Βόρειο τμήμα του Υγροτόπου, (λήψη Απρίλιος 2023).

Μέχρι τότε, η συγκεκριμένη έκταση λειτουργούσε ως περίκλειστη παράκτια λεκάνη, με χαρακτηριστικά αλυκής, η οποία κατά τη θερινή περίοδο αποξηραινόταν στο μεγαλύτερο μέρος της. Κατά τη χειμερινή περίοδο, στη λεκάνη συγκεντρώνονταν και αποστραγγίζονταν τα όμβρια ύδατα του Κάμπου, ενώ οι περιοδικές υπερχειλίσεις του θαλάσσιου κυματισμού τροφοδοτούσαν το σύστημα με θαλασσινό νερό, δημιουργώντας ένα φυσικά ισορροπημένο υφάλμυρο περιβάλλον. Οι ιδιαίτερες αυτές υδρολογικές συνθήκες διαμόρφωναν ένα πολύτιμο παράκτιο οικοσύστημα, το οποίο ευνοούσε την ανάπτυξη αλοφυτικής βλάστησης και παρείχε κατάλληλα ενδιαιτήματα για την ορνιθοπανίδα, ιδίως για τα μεταναστευτικά πτηνά κατά τις περιόδους διέλευσης και διαχείμασης.

Η εικόνα αυτή, της περίκλειστης λεκάνης, αποτυπώνεται τόσο σε αεροφωτογραφίες όσο και σε μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής.

 

Η τεχνητή σύνδεση της λεκάνης με τη θάλασσα φέρεται να επέτρεψε την ανεξέλεγκτη εισροή θαλάσσιου νερού, μεταβάλλοντας σταδιακά το υδρολογικό καθεστώς της περιοχής.

Οι επιπτώσεις, οι οποίες έχουν καταγραφεί και επισημανθεί στους αρμοδίους, περιλαμβάνουν τη διάβρωση και υποχώρηση της ακτογραμμής, την ανύψωση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα, την ενίσχυση της υφαλμύρωσης των υπόγειων υδάτων και τη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας του υγροτόπου.

 

Ωστόσο, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο παρελθόν.

 

Νέα παράνομη Διάνοιξη τομής στην ακτιογραμμή

 στο ύψος των νέων σχολικών συγροτημάτων

Πρόσφατα έχει πραγματοποιηθεί νέα σημαντική ανθρώπινη παράνομη παρέμβαση, με τη διάνοιξη τομής στην νοτιοανατολική πλευρά της ακτογραμμής του οικισμού, στο ύψος των νέων Σχολικών Κτιρίων του Νηπιαγωγείου, Δημοτικού και Γυμνασίου Σκάλας Ωρωπού.

 

Η συγκεκριμένη παρέμβαση, δημιουργεί τον κίνδυνο να επαναληφθεί ένα πρόβλημα που έχει ήδη εμφανιστεί στη βόρεια πλευρά της περιοχής: να μεταβληθεί εκ νέου η φυσική λειτουργία του παράκτιου μετώπου, να ενισχυθεί η επικοινωνία των υδάτων της παράκτιας ζώνης με τη θάλασσα και να προκληθούν εκ νέου πρόσθετες πιέσεις στην ήδη επιβαρυμένη περιβαλλοντική ισορροπία της περιοχής.

 

Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι οι κίνδυνοι αυτοί είχαν επισημανθεί εδώ και χρόνια από τους φορείς των κατοίκων και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις.

 

Ήδη από την προμελέτη της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, το 2008, είχε επισημανθεί η ανάγκη ουσιαστικής προστασίας και αποκατάστασης του υγροτόπου, ενώ προειδοποιούσε ότι οι μεταβολές στο υδρολογικό καθεστώς και στην αλατότητα των υδάτων θα επηρέαζαν τη βλάστηση, τα ενδιαιτήματα της πανίδας και, ιδιαίτερα, της ορνιθοπανίδας, γεγονός που εξελίσσεται τις τελευταίες δεκαετίες.

Παράλληλα, η μελέτη σημείωνε ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής, θα περιόριζε ακόμη περισσότερο την έκταση του υγροτόπου, με δυσχερέστερες συνέπειες.

 

Ανάλογες επισημάνσεις είχαν διατυπωθεί όλα αυτά τα χρόνια και από την Ομοσπονδία Συλλόγων Ωρωπού, η οποία επανειλημμένα είχε προειδοποιήσει ότι, χωρίς άμεσα και ουσιαστικά μέτρα προστασίας, το οικοσύστημα θα οδηγούνταν σταδιακά σε περιβαλλοντική υποβάθμιση. Ειδικότερα, σε πρόσφατο υπόμνημά της προς τον Δήμο Ωρωπού, τονίζει ότι η ανάγκη για την επιτακτική προστασία του υγροτόπου και της ακτογραμμής συνδέεται άμεσα με τη δημόσια ασφάλεια, την προστασία των υποδομών και τη βιώσιμη λειτουργία οικισμών και υγροτόπου.

Πρόκειται για μια περιοχή που οι κάτοικοί της την υπερασπίστηκαν αγωνιζόμενοι διαχρονικά τόσο για την προστασία του Υγροτόπου Σκάλας Ωρωπού, όσο και του Ασωπού ποταμού, του Νότιου Ευβοϊκού Κόλπου και, συνολικά, του παράκτιου οικοσυστήματος. Οι παρεμβάσεις για την απαγόρευση του λαθροκυνηγιού στα προστατευόμενα πτηνά από ασυνείδητους, η σίτιση των μεταναστευτικών πουλιών σε παλαιότερες εποχές με έντονο παγετό, οι καταγγελίες για τις παράνομες εγχώριες επεμβάσεις εντός του υγροτόπου, η συντήρηση της ακτογραμμής,  κ.ά., ήταν μόνο μέρος των δράσεων της τοπικής κοινωνίας.

 

Ποια είναι η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η περιοχή, ποιοι οι προβληματισμοί των κατοίκων.

Η διάβρωση της ακτογραμμής συνεχίζεται, η ανεξέλεγκτη εισροή θαλάσσιου νερού εξακολουθεί να μεταβάλλει τα χαρακτηριστικά του οικοσυστήματος και οι αναγκαίες παρεμβάσεις αποκατάστασης παραμένουν σε εκκρεμότητα.

 

Αεροφωτογραφία έτος 1959, υγρότοπος - πρώην Αλυκές, αποτυπώνεται περίκλειστη ακτογραμμή

 

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε πρόσφατο υπόμνημά της προς τον Δήμο Ωρωπού και το Δημοτικό Συμβούλιο, η Ομοσπονδία Συλλόγων Ωρωπού επισημαίνει ότι η προστασία του Υγροτόπου Σκάλας Ωρωπού δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε έναν τυπικό περιβαλλοντικό χαρακτηρισμό.

 

Απαιτεί την άμεση επιστημονική διερεύνηση, τεκμηρίωση και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης, καθώς και τον σχεδιασμό των κατάλληλων μέτρων αντιμετώπισης και αποκατάστασης, αφού τα ζητήματα που έχουν ανακύψει δεν αφορούν αποκλειστικά την περιβαλλοντική διάσταση του υγροτόπου. Συνδέονται άμεσα με ζητήματα πολιτικής προστασίας, δημόσιας ασφάλειας, προστασίας υποδομών και βιώσιμης λειτουργίας των οικισμών της ευρύτερης περιοχής.

 

       Αύγουστος 2026: Έντονη πλέον η υποχώρηση της ακτογραμμής στο βόρειο τμήμα του υγροτόπου.

Ειδικότερα η Ομοσπονδία θέτει έναν ακόμη σοβαρό προβληματισμό: τη σύνδεση της υδρολογικής επιβάρυνσης της περιοχής με την ανύψωση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα και την υφαλμύρωση των υπόγειων υδάτων. Τα φαινόμενα αυτά, σύμφωνα με τις επισημάνσεις της, δημιουργούν πρόσθετες ανησυχίες για τμήματα του οικισμού του Αγίου Κωνσταντίνου, όπου σημαντικός αριθμός κατοικιών και άλλων κατασκευών έχει θεμελιωθεί σε εδάφη με ιδιαίτερα δυσμενή γεωτεχνικά χαρακτηριστικά.

 

Υγρότοπος, Αύγουστος 2026: Παρότι βρισκόμαστε στη θερινή περίοδο, το θαλασσινό νερό κατακλύζει σταδιακά και την ανατολική παράκτια ζώνη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, στο πλαίσιο αυτό, η ανάγκη διερεύνησης της ευαισθησίας των συγκεκριμένων εδαφών σε φαινόμενα ρευστοποίησης του εδάφους κατά την εκδήλωση ισχυρών σεισμικών δράσεων.         Η κατάσταση καθιστά αναγκαία την επιστημονική αξιολόγηση των πιθανών επιπτώσεων στη στατικότητα και τη μακροχρόνια ασφάλεια των υφιστάμενων κατασκευών, καθώς και των ενδεχόμενων κινδύνων για τις τεχνικές υποδομές και τους κοινόχρηστους χώρους της περιοχής.

 

Υγρότοπος Σκάλας Ωρωπού: τα όρια που εφάπτονται με σχολεία, γήπεδο και δημοτικές εγκαταστάσεις. Στην ίδια ζώνη περιλαμβάνεται και ο χώρος δυτικά του ΙΚΑ Σκάλας Ωρωπού, όπου πραγματοποιείται η πρόσβαση των Ι.Χ. οχημάτων. Μια περιοχή όπου τα όρια του υγρότοπου συναντούν  άμεσα σημαντικές δημόσιες υποδομές και καθημερινές ανθρώπινες δραστηριότητες.

Χρόνιες εκκρεμότητες και παραλείψεις επιβάλλουν μια ολοκληρωμένη παρέμβαση.

 

Μερικώς αδιάνοιχτη, σε όλο το πλάτος της, παραμένει η κεντρική οδός Αγ. Κωνσταντίνου.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Η εικόνα που έχει διαμορφωθεί, επομένως, δεν αφορά   ένα μεμονωμένο περιβαλλοντικό πρόβλημα. 

 Πρόκειται για τη   συσσώρευση, επί σειρά ετών,   περιβαλλοντικών,   υδρολογικών, πολεοδομικών και   τεχνικών εκκρεμοτήτων,  οι οποίες αλληλεπιδρούν   μεταξύ τους και επιβαρύνουν  συνολικά την ασφάλεια,   την ποιότητα ζωής των κατοίκων,  την   αναπτυξιακή   προοπτική της περιοχής και την  βιωσιμότητα του   υγροτόπου.

 

 Παράλληλα, η ανάγκη για ουσιαστική μέριμνα και   προστασία του φυσικού περιβάλλοντος καθίσταται   ολοένα και πιο επιτακτική. Η προστασία του φυσικού   πλούτου της περιοχής δεν αποτελεί μια παράλληλη ή   δευτερεύουσα προτεραιότητα, αλλά βασική προϋπόθεση   για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη διασφάλιση της   ποιότητας ζωής των κατοίκων.

 

 Δεν πρόκειται, συνεπώς, για προβλήματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά ή με προσωρινές παρεμβάσεις. 

Απαιτείται ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός, με συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, που θα συνδυάζει την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών, την επίλυση των χρόνιων πολεοδομικών και τεχνικών εκκρεμοτήτων και την ουσιαστική προστασία και ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Μόνο έτσι ο Άγιος Κωνσταντίνος μπορεί να αποκτήσει, επιτέλους, τις υποδομές, την ασφάλεια, την προστασία του υγροτόπου και την ποιότητα ζωής που αξίζουν οι κάτοικοί του, ως ένας σύγχρονος, οργανωμένος και βιώσιμος οικισμός.